Ubezpieczenia obowiązkowe – rodzaje. Kogo i czego dotyczą?

Jedno ze słynnych powiedzeń brzmi: „Przezorny zawsze ubezpieczony”. Słowo „zawsze” ma w tym przypadku kluczowe znaczenie, ponieważ ubezpieczenia obowiązkowe – jak sama nazwa wskazuje – dotyczą każdego, kto podlega pod odpowiednie akty prawne. Jakich zatem przypadków i kogo obejmują ubezpieczenia obowiązkowe? 

Które ubezpieczenia są obowiązkowe?

W naszym kraju zakres ubezpieczeń obowiązkowych określa przede wszystkim ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Nie jest to jednak koniec, ponieważ pojawiają się w tym kontekście także inne ustawy oraz umowy międzynarodowe, które zostały przez Polskę ratyfikowane. Biorąc to wszystko pod uwagę, okazuje się, że nasz kraj jest w czołówce tych, w których doszukamy się największej liczby ubezpieczeń obowiązkowych (jak wskazują dane Polskiej Izby Ubezpieczeń, przed kilkoma laty wyprzedzała nas tylko Francja, w której funkcjonowało ponad 200 różnych ubezpieczeń obowiązkowych). W naszym kraju ubezpieczenia obowiązkowe dotyczą około 160 przypadków, choć wskazana na początku ustawa określa tylko 3 z nich:

  • ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy pojazdów mechanicznych,
  • ubezpieczenie OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego,
  • ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych.

Obowiązek ubezpieczenia samochodu – co warto o nim wiedzieć?

Samochód to główny środek transportu, a kolizje drogowe występują – niestety – na porządku dziennym. W zasadzie każdy z nas jest narażony na wypadek komunikacyjny – zarówno jako kierowca, pasażer, jak i pieszy. Ubezpieczenie OC daje w tym kontekście większe poczucie bezpieczeństwa, ponieważ ewentualne szkody będą finansowane nie przez sprawcę (jeżeli oczywiście opłaca odpowiednie składki), lecz ubezpieczyciela. To przede wszystkim duża ochrona dla osób, które spowodują wspomniane szkody – wielu z nich mogłoby mieć problemy z pokryciem ich kosztów, a biorąc pod uwagę skalę zdarzeń, mogłoby to być poważnym zachwianiem dla systemu gospodarczego, m.in. przez doprowadzanie do upadłości. Co więcej, chroni to także system sądowniczy, który w innym przypadku byłby znacznie obciążony sprawami z tego obszaru – mogłoby to istotnie zdezorganizować jego funkcjonowanie. 

Warto jednak zauważyć, że opisywane tu ubezpieczenie obowiązkowe nie odnosi się tylko to wspomnianych samochodów, lecz także znacznie szerszej grupy pojazdów. Oznacza to, że polisę powinni wykupić posiadacze np. motorowerów czy przyczep (konkretnych informacji dostarcza na ten temat ustawa Prawo o ruchu drogowym). Co więcej warto wiedzieć o obowiązkowym ubezpieczeniu OC dla właścicieli pojazdów?

  • Dany pojazd musi być ubezpieczony niezależnie od tego, czy jest używany, czy nie – nawet jeśli stoi w garażu, powinien posiadać odpowiednią polisę. 
  • W naszym kraju tego typu ubezpieczenie jest zawierane na samochód (lub inny pojazd), lecz w innych państwach możemy znaleźć odmienne zapisy – w niektórych OC przypisywane jest do kierowcy.
  • Polska polisa OC nie jest automatycznie akceptowana na całym świecie. Ważna jest w tych krajach, które podpisały Porozumienie Wielostronne (głównie Unia Europejska oraz kilka innych państw). W innym przypadku konieczna jest tzw. Zielona Karta, którą może wystawić ubezpieczyciel (może wiązać się to z dodatkową opłatą). 

Więcej o ubezpieczeniu OC dla posiadaczy pojazdów pisaliśmy już na naszym blogu. 

Obowiązkowe ubezpieczenie rolników – ustawa pod lupą

Ubezpieczenia obowiązkowe, które są wymienione w kluczowej pod tym względem ustawie, w dwóch punktach dotyczą rolników. To istotne z kilku względów, a jednym z nich jest ryzyko wypadków, które zdarzają się na roli – odpowiednia polisa pozwala na zabezpieczenie ewentualnych poszkodowanych. Inną kwestią jest zaś zabezpieczenie przed wypadkami losowymi. Pożar czy ulewy z łatwością mogą zniszczyć cały dorobek rolników – to taki obszar gospodarki, który niewątpliwie jest pod tym względem szczególnie delikatny, a jednocześnie stanowi na tyle istotny sektor, że zdaniem wielu ekspertów, troska o niego wydaje się wręcz obowiązkowa. 

Przyjrzyjmy się jeszcze bliżej określeniom, które znajdują się w ustawie. Przeczytamy tam między innymi: „Ubezpieczenie OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego”. Jak owo gospodarstwo definiujemy? To obszar użytków rolnych – czyli taki, który zajmują grunty orne, trwałe uprawy oraz użytki zielone – który przekracza powierzchnię 1,0 ha. Jeśli zaś chodzi o kolejny punkt, który odnosi się do budynków wchodzących w skład gospodarstwa, mowa o takich, których powierzchnia jest większa niż 20m2. 

Ubezpieczenia obowiązkowe – terminy

Umowy w tym zakresie są zawierane na okres 1 roku. Są skonstruowane tak, że jeśli ubezpieczana osoba nie wymówi ich u danego ubezpieczyciela najpóźniej na dzień przed zakończeniem okresu umowy (w formie pisemnej), jest automatycznie przedłużana na następne 12 miesięcy. To duże ułatwienie, zwłaszcza dla osób, które mają tendencję do zapominania o tego typu koniecznościach. Należy jednak pamiętać, że nie dotyczy to sytuacji zakupu auta z trwającą już ochroną ubezpieczeniową. Polisa nie jest w takim przypadku automatycznie przedłużana, a nowy właściciel pojazdu ma obowiązek wykupienia nowej. 

Co jednak ważne, nawet jeśli składka nie będzie opłacona w terminie, wciąż utrzymana jest odpowiedzialność ponoszona przez zakład ubezpieczeń (to jeden z punktów różnicujących ubezpieczenia obowiązkowe od dobrowolnych). Niezmiennie pozostaje jednak obowiązek uiszczenia danej składki. 

Co jeśli nie posiadam ubezpieczenia obowiązkowego?

W największym skrócie – jeśli skontrolują to odpowiednie organy, będzie konieczność zapłacenia grzywny. Biorąc pod uwagę OC, jakie muszą wykupić właściciele pojazdów, posiadanie ubezpieczenia obowiązkowego może skontrolować np. policja czy straż graniczna (w 2020 roku jego brak wiąże się z grzywną na poziomie 170-7800 zł, co zależy od rodzaju pojazdu oraz okresu, przez jaki właściciel nie posiadał ważnego OC). W przypadku rolników to np. wójt gminy, w której położone jest dane gospodarstwo. Co istotne, możliwość kontroli – w każdym przypadku – ma także Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. To instytucja, która w razie wypadku przejmie na swoje barki koszty, jakie poniósłby sprawca, gdyby miał wykupioną polisę. Zgadza się, brak ubezpieczenia OC u sprawcy zdarzenia (mowa o wypadkach z udziałem pojazdów) nie zagraża otrzymaniu wynagrodzenia za poniesione szkody przez ofiarę. 

Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Eksperci wskazują na świadomość społeczną – w zakresie ubezpieczeń także odgrywa istotną rolę. Należy wiedzieć, że to właśnie niepłacenie składek OC silnie oddziałuje na podwyżki kosztów związanych z owymi składkami – jeśli dana osoba nie płaci, koniec końców, odbija się to na tych, którzy spełniają swój obowiązek. 

Ubezpieczenia obowiązkowe szczególne – czy dotyczą mojego zawodu? 

Opisane wyżej ubezpieczenia obowiązkowe należą do grupy ubezpieczeń powszechnych. Drugą grupą są zaś ubezpieczenia obowiązkowe szczególne, które odnoszą się do konkretnych zawodów. Tego typu wymogi regulują wtedy odrębne przepisy prawne, a brak polisy może skutkować np. koniecznością samodzielnego pokrycie strat, które w związku z działaniem zawodowym powstaną, lub nawet utratą możliwości wykonywania danej profesji (zwykle w wyniku postępowania dyscyplinarnego). Nie pojawiają się jednak sankcje karne.

Jakich zawodów dotyczą ubezpieczenia obowiązkowe szczególne? Oto przykłady:

  • radcy prawni,
  • adwokaci,
  • doradcy podatkowi,
  • komornicy,
  • brokerzy,
  • samodzielni księgowi,
  • podmioty medyczne.

Ubezpieczenia obowiązkowe i dobrowolne – jakie są różnice?

Samo nazewnictwo w zasadzie wszystko wyjaśnia – ubezpieczenia obowiązkowe musi posiadać każdy, kogo dotyczą określone przepisy prawne, zaś ubezpieczenia dobrowolne są dodatkową ochroną, której wykupienie zależy od naszych indywidualnych potrzeb. Jakie są ich przykłady?

  • Ubezpieczenie ACautocasco stanowi zabezpieczenie, które ma na celu zapewnienie nam środków na ewentualną naprawę uszkodzonego samochodu lub uzyskanie odszkodowania. Warianty tego typu ubezpieczeń mogą się między sobą różnić i zależą od konkretnego ubezpieczyciela. 
  • Ubezpieczenia assistance – to kolejna forma, która zainteresuje posiadaczy samochodów. Co może obejmować taka polisa? Chociażby ubezpieczenie opon – w przypadku ich uszkodzenia otrzymamy odpowiednią pomoc lub dostaniemy samochód zastępczy. Ubezpieczenie assistance często dodaje się do OC lub AC, co zależy od konkretnego ubezpieczyciela.
  • Ubezpieczenie NNW – czyli ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków. Opisywany tu rodzaj ubezpieczenia obejmuje różne pakiety. Popularnymi są np. NNW samochodowe lub podróżnicze. Za każdym razem warto sprawdzić, czy wykupiona przez nas polisa jest ważna także poza Polską. Co ważne, nie ma konieczności wykupowania tego typu ubezpieczenia na cały rok – możliwe jest np. zapewnienie sobie dodatkowej ochrony przez miesiąc, kiedy wyjeżdżamy na wakacje. By czuć się bezpiecznie!

Źródła:

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/platnosci-bezposrednie/platnosci-bezposrednie-w-roku-2018/podstawowe-pojecia.html

https://www.piu.org.pl/public/upload/ibrowser/analizy%20i%20raporty/PIU_UMK_ubezpieczenia%20obowiazkowe_raport.pdf

https://www.axadirect.pl/ubezpieczenie-samochodu/ktore-ubezpieczenie-samochodowe-wybrac.html

https://rankomat.pl/samochod/ubezpieczenia-obowiazkowe-co-warto-o-nich-wiedziec

https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-ubezpieczenia-obowiazkowe-w-polsce-warto-wiedziec

https://www.gov.pl/web/finanse/ubezpieczenia-obowiazkowe

https://direct.money.pl/artykuly/porady/co-to-jest-ubezpieczenie-obowiazkowe.html

https://www.axadirect.pl/ubezpieczenie-samochodu/ktore-ubezpieczenie-samochodowe-wybrac.html